فصل دوم : تبادل علمى در تمدن اسلامى اطلبو العلم ولو بالصين . دانش را بجوييد ، اگرچه در چين باشد . رسول خدا ( ص ) اوج‌گيرى و شكوفايى دانش و فناورى در حوزهء تمدن اسلامى علل گوناگونى داشت كه از جمله مىتوان به داد و ستد علمى با ديگر تمدنها اشاره كرد . اين داد و ستد سازنده ، كمك بزرگِ تمدن اسلامى به هدفهاى علم بود ؛ كمكى كه هم موجب استوارى هر چه بيشتر پايه‌هاى دانش در درون خود گرديد ، و هم بر رونق و شكوفايى آن در سطح جهانى تأثيرى ماندگار بر جاى نهاد . تمدن اسلامى با انتقال دانشهاى هندى و ايرانى و يونانى به سراسر قلمرو خود ، دانشمندان بزرگى را پرورش داد و آن علوم را چنان كه در خور روزگار خودش بود فربه ساخت و سپس با انتقال آن به سراسر جهان ، به ويژه غرب مسيحى ، آنان را وامدار خويش گردانيد . اين حقيقتى است انكارناپذير و مورد قبول همهء مورخان علم ، كه مسلمانان تنها مصرف كنندهء اندوخته‌هاى علمى ديگر ملل نبوده‌اند ، بلكه با توليد و نوآوريهاى فراوان خود ، بر ذخيرهء علمى جهان افزوده‌اند . حتى اگر كه فعاليت آنان به انتقال صرف نيز محدود بوده باشد ، كار آنان به تلاش خستگىناپذير زنبور در استفاده از شهد گلها و گياهان پراكنده براى فراهم آوردن عسل شفابخش همانند است . با قرار گرفتن مهد تمدن اسلامى در ميان خاور و باختر جهان ، دانش را از كانونى به كانون ديگر انتقال داد و با اين شيوه محصولى فراهم آورد كه با منابع اصلى خود تنها در نام شباهت داشت ! دانشى كه مسلمانان به غرب انتقال دادند از چنان غنايى برخوردار بود كه